Çeviri birçok amaca hizmet edebilir. Uluslararası sınırları aÅŸan ticari iliÅŸkileri kolaylaÅŸtırabilir. Ä°nsanları farklı kültürler ve yaÅŸam biçimleri konusunda eÄŸitebilir. Yeni tıbbi teknik bilgilerini tüm dünyaya yayarak hayat kurtarmayı saÄŸlayabilir. Çevirinin saÄŸlayabileceÄŸi yararların listesi uzayıp gider.

Bu düÅŸünceyle, kendilerine tarih kitaplarında yer bulmuÅŸ çevirmenleri ve bu çevirmenlerin dünyaya katkılarını araÅŸtırmaya baÅŸladık. Tarihin en iyi çevirmenlerinden bazılarını anarken, sonuçlara aÅŸağıda yer verdik.

St. Jerome

Dünyanın en ünlü çevirmenlerinden ve ÅŸüphesiz ki çalışması dünyayı ÅŸekillendirmede en çok etkiye sahip olanlardan biri St. Jerome’dur (347-420 MS).  St. Jerome Yunanca ve Ä°branice’den Latince’ye çevirdiÄŸi, Ä°ncil’in resmi Katolik çevirisi olan Vulgata’yı meydana getirmiÅŸtir. Sonraki yüzyılda Vulgata, Ä°ncil’in kullanımda olan tek çevirisi olmuÅŸtur.

Jorge Luis Borges

Ünlü bir yazar olmasının yanı sıra Jorge Luis Borges, Oscar Wilde’ın The Happy Prince (Türkçesi Mutlu Prens) adlı eserini Ä°spanyolca’ya dokuz yaşında çevirdiÄŸi söylenen yetenekli bir edebiyat çevirmeniydi. Edgar Allan Poe, William Faulkner, Rudyard Kipling, Walt Whitman, Virginia Woolf, André Gide, Hermann Hesse ve Franz Kafka’nın eserleri dahil olmak üzere Ä°spanyol okuyucular için geniÅŸ yelpazede birçok edebi kurgu çevirisi yapmaya devam etmiÅŸtir. Çevirileri, kaynak metne fazlasıyla baÄŸlı kalmanın ilk önceliÄŸi olmadığını ifade eden “mutlu ve yaratıcı sadakatsizlik” ilkesi üzerine kurulmuÅŸtur.

Constance Garnett

Bir diÄŸer harikulade ve üretken edebiyat çevirmeni ise Constance Garnett’tır. Odak noktası, Ä°ngilizce bilen okuyucuya sunduÄŸu Rus edebiyatıdır. Çalışmaları tüm Rus yazarlar tarafından takdir edilmese de çevirileri arasında diÄŸer birçoklarının yanı sıra Tolstoy, Dostoyevski ve Çehov’un eserleri yer almaktadır. Vladimir Nabokov, anlamadığı ifadelerin kelimelerini çıkarma eÄŸiliminden dolayı Garnett’ın çevirilerini açıkça eleÅŸtirmiÅŸtir. Ancak, 71 adet çevirisi ile Garnett, Rus tarih ve kültürünün Ä°ngilizce bilen okuyucu tarafından anlaşılması konusunda oldukça önemli bir yere sahip bir edebiyat çevirmenidir.

Gregory Rabassa

Gregory Rabassa yabancı dilde, özellikle de Ä°spanyolca ve Portekizce dillerinde, yazılan romanları Ä°ngilizce bilen okuyucuya sunma konusunda oldukça önemli bir yere sahip bir diÄŸer çevirmendir. Odak noktası Julio Cortazar, Jorge Amado ve Gabriel Garcia Marquez’in de aralarında bulunduÄŸu önemli Latin Amerikalı yazarlardan bazılarıdır. Hatta Marquez, çeviri için üç yıllık bekledikten sonra, One Hundred Years of Solitude (Türkçesi Yüz Yıllık Yalnızlık) adlı eserin Rabassa’nın yaptığı çevirisini orijinal eserden daha iyi bulduÄŸunu ifade etmiÅŸtir.

Sir Richard Burton

Büyüleyici bir insan olan Sir Richard Burton, Wikipedia tarafından “Ä°ngiliz kâÅŸif, coÄŸrafya uzmanı, çevirmen, yazar, asker, oryantalist, harita bilimci, halkbilim uzmanı, casus, dilbilim uzmanı, ÅŸair, eskrim sporcusu ve diplomat” olarak tanımlanmaktadır. Yüksek edebi eserler konusunda kendi görüÅŸlerini ortaya koymak yerine Sir Richard daha ihtilaflı iÅŸlere odaklanmıştır. Kama Sutra’nın Ä°ngilizce çevirisini sunan ilk kiÅŸidir ve Viktorya dönemi göz önünde bulundurulduÄŸunda oldukça ihtilaflı bir eser olan The Book of the Thousand Nights and a Night (Türkçesi Binbir Gece Masalları) adlı kitabın sansürsüz bir çevirisi de diÄŸer çevirileri arasında yer almaktadır.

Edward George Seidensticker

Edebi kurgu alanında Edward George Seidensticker, Japonca kurgu çevirisi bakımından etkili bir isimdir. Aslına bakılırsa Seidensticker’ın çalışmaları olmasaydı birçok okuyucunun Yukio Mishima, Yasunari Kawabata ve Jun’ichirō Tanizaki gibi yazarları duyması pek mümkün olmazdı. Bu yazarların romanlarını çevirerek Ä°ngilizce konuÅŸan okuyuculara fayda saÄŸlamakla kalmamış, ayrıca çevirisi sonucunda Yasunari Kawabata’nın Nobel Edebiyat Ödülünü kazanan ilk Japon olmasına (1968) olanak saÄŸlamıştır.

Son düÅŸünceler

Söz konusu çeviri olduÄŸunda tarih kitaplarında yer almayı baÅŸka kimlerin hak ettiÄŸini düÅŸünüyorsunuz? YaÅŸadığımız modern çaÄŸda çeviriye (ve topluma) katkıları sayesinde ölümlerinin ardından kimler anılacak? DüÅŸüncelerinizi öÄŸrenmemiz için aÅŸağıda yorum yapabilirsiniz.